05-2020

The shadow of dust

Mijn werk bestaat uit beelden en wandkleden die ik maak van textiel. Het zijn mens- en dierfiguren. Het werk ontstaat in series die een deelgebied verkennen van een centraal thema. Zo gaat bv de serie The Group and the world outside over de relatie tussen individu en collectief, Signs over non-verbale communicatie en Bide your time onderzoekt een visualisatie van een innerlijke wereld. De collages die ik voorafgaand aan een serie maak zijn verkenningen van dat gebied.

page1image43944592 page1image43945424page1image43948752

Ik ben geïnteresseerd in het gemeenschappelijke van emoties. Veel mensen beleven momenten van geluk, liefde, spijt, hoop, frustratie of angst maar die kennisgeving doet niets af aan de intensiteit van een gemoedstoestand en hoe je daar aan uitgeleverd kan zijn. Ervaringen lijken een solitaire aangelegenheid maar worden invoelbaar als ze herkenbaar zijn. Voor ik aan mijn studie aan de kunstacademie begon zag ik een werk van Anna Verwij- Verschuure, ‘Mijn plaats aan tafel’*. Ik was gefascineerd dat zij iets gemaakt had dat precies weergaf wie ik was.

page1image43817264*

De werken die in de serie The shadow of dust ontstaan, gaan over verkenningen naar de verbeelding, verschuiving en interpretatie van herinneringen. De vragen* die ik me daarbij stel gaan over beeldtaal, ontwikkeling en doel. Om grip te krijgen op een thema dat zo complex en ongrijpbaar is als herinneringen is mijn uitgangspunt dat ik een herinnering beschouw als een schaduw. Ik dacht aan hoe je een herinnering opnieuw kan bekijken of belichten door ervaring, verstrijken van tijd, nieuwe inzichten / standpunten. Hoe je ze kan veranderen, verkleuren. Wat je zou wensen. 

Ervan uitgaande dat een herinnering overdrachtelijk kan zijn als je je ermee kan identificeren, dan is de figuratieve vorm van mijn werk een middel voor herkenning en het materiaal/textiel een middel voor het losmaken van diezelfde herkenning. Met als doel dat er ruimte ontstaat voor wat lastig te benoemen is maar zich misschien het beste laat omschrijven als een nabeeld. ‘Doel’ en ‘zoeken’ lijken een trefzekere ambitie maar ik ondervind het proces van maken en ontwikkelen eerder als het langzaam vervagen van specifieke verwachtingen en verlangens.

De vorm van een voorwerp, het licht dat erop valt (samen met de intensiteit en invalshoek), bepalen de schaduw die we zien. Zo zou dat ook met herinneringen kunnen zijn. Het beeld, de gedachte aan iets dat zich in het verleden afgespeeld heeft bepaalt samen met scala van factoren hoe een herinnering gestalte krijgt. Hoe we die beschouwen. Variabelen als hoe de oorspronkelijke gebeurtenis beleeft is, hoe we daar in retrospectief op terugkijken, (als met spijt, mededogen of schaamte) creëert een rijk scala aan visuele handvatten. De vluchtigheid en veranderlijkheid van herinneringen lijkt daarin een stabiele factor. Ik beschouw het object als de herinnering, het licht als het ik en de schaduw als de herinnering bezien vanuit het op dat moment aangenomen perspectief.

page2image43819968

Een schaduw is een projectie gevormd door of dankzij het gemis aan licht.
In de psychologieleer van Carl Gustave Jung staat de de schaduw voor de duistere kant van het onbewuste. Samen met de Persona, de Anima en Animus en het Zelf vormen ze de vijf belangrijkste archetype. Volgens Jung is de Schaduw instinctief en irrationeel maar kan herkend worden via projecties. Projectie wordt in de psychologie omschreven als het onderdrukken / ontkennen van eigenschappen of emoties door deze toe te schrijven aan een ander .

Gedachten en herinneringen zijn materie-loos. Ik stel ze me ze voor als stof, restmateriaal dat zich verzamelt op plekken waar je niet vaak komt, onder je bed, in de hoek van een plint, op een kast. Op te schudden als een kussen.

Vanuit welk andere bron kan ik informatie krijgen? Omdat dat dat wat ik denk te weten de neiging heeft zich hardnekkig vast te zetten ben ik gaan kijken naar hoe ze vastgelegd zijn. Om te beginnen in de dia’s en foto’s uit het archief van mijn ouders. Dat levert verrassingen op. Door een aantal afbeeldingen op groot formaat te laten printen op textiel ontvouwt zich een nieuw landschap van mijn jeugd waarin detail opeens te lezen en te herkennen zijn. Een bekend theekopje op tafel. De telefoon op het bureau. Door te kijken naar wat vertrouwd was blijkt een ingang te bieden naar dat wat je toen ervaarde. Blijkbaar niet de grote emoties maar eerder de sfeer van een zondagochtend, een vanzelfsprekende terloopsheid van de aanname van de dingen om je heen. Waarvan je dan denkt dat ze altijd zo zullen blijven.

page3image43822880

page3image41707264

Het materiaal dat ik voor mijn beelden en wandkleden gebruik bestaat voornamelijk uit textiel, zoals wol, tapijten, borduurwerk, kant, lint, tafellopers, klederdracht en stukken uit kleding. Ik heb een specifieke voorkeur voor oud en gebruikt materiaal en dat vul ik aan met nieuwe stoffen waarop ik afbeeldingen van foto’s of collages laat printen. Mijn fascinatie voor textiel is ontstaan in mijn kindertijd. In het ouderlijk huis was een opslagplek die we ‘achter het gordijn’ noemden. Daar lag een grote verzameling aan oude kleding en textiel. Ik vond het intrigerend dat het materiaal toegang gaf tot een andere wereld en andere levens.

Een herinnering is een belevenis of moment opgeslagen in het geheugen. Het geheugen is het vermogen om informatie te onthouden. Drie belangrijkste componenten daarbij zijn opslag / bewaren / terugzoeken. Het geheugen voor persoonlijke herinneringen wordt het episodisch geheugen genoemd. Samen met het semantische geheugen (voor betekenis, begrippen en feiten) wordt dit gerekend tot het expliciete geheugen. Dit is een onderdeel van het lange termijn geheugen waarbij je opgeslagen kennis bewust kan beleven of oproepen.

*Vragen / overwegingen

-Op welke manier dragen materiaal en vorm, zoals ik die toepas, bij aan verbeelding?

-Welke rol speelt mentaliteit, achtergrond en houding bij het maken van een werk en is dat te sturen?


-Bestaat er een relatie tussen rationeel duiden/bepalen en intuïtie.


-Wanneer doe je een uitspraak en wanneer beschouw je?


-Is het resultaat meetbaar en hoe belangrijk is dat?

-Is het werk van toegevoegde waarde aan wat al bestaat?page4image41727680

12 / 08

30 / 09

 

‘Verhalen zijn mensen. Onze verhalen schieten alle kanten op, en soms, als we geluk hebben, schuiven onze verhalen in elkaar, en dan zijn we een tijdje minder eenzaam.’

Jess Walter / Schitterende ruïnes

Mother (At midday & Morning)

Collage 17/9, study for tapestry

Night & Afternoon

In het atelier / September

 

 

In het atelier / April

In het atelier / 15 Maart

In het atelier / Maart 2018

 

December / 2017

3 barbara polderman kopie.jpg

Tijd

In de laatste week voor de kerstvakantie ruim ik mijn atelier op. Dit jaar valt dat samen met het afronden en documenteren van een beeld. Voor een tentoonstelling in April, in het Gorcums Museum, zijn foto’s nodig en ik denk dat dit beeld er klaar voor is. Ik heb er een jaar aan gewerkt, niet iedere dag en daarnaast aan andere beelden en opdrachten, maar toch. Waarom zo lang? Ik denk omdat verandering een langzaam proces kan zijn. Dit beeld ziet er niet heel anders uit dan vorige beelden, wat is er dan veranderd?

Die verandering zit in iets kleins, in het vertrekpunt waaruit het beeld ontstaan is en de rollen die als maker, beschouwer en onderwerp door elkaar heen lopen. Niet een heel comfortabele positie. Ik ben meer gewend aan observeren, registeren en uitvoeren. Niet aan het herdefiniëren van standpunten. Maar niet alles hoeft comfortabel te zijn, zeker in het atelier niet. Als iets in de basis verschuift, veranderd alles, als in een domino baan. Dat kost blijkbaar tijd (en vertrouwen). Maar als al het goede in 3-en komt, en verandering bestempel ik in deze als goed, dan zijn er twee dingen die daarmee samen hangen.

Een fotoboek dat ik samenstelde voor mijn schoonouders. Van hun kindertijd, studie, verloving, trouwen, kinderen krijgen, een kind verliezen en grootouders worden. Vooral de foto’s uit de verlovingstijd verraste me. Verstilde opnames in grijstonen; innig en optimistisch. Wat weet ik eigenlijk weinig van mensen met wie ik verbonden ben. Een geconcentreerde blik op een ander blijkt ook een nieuw perspectief op jezelf te bieden.  In ieder geval op de constatering hoe snel je dingen invult zonder er werkelijk iets van te weten.

1 barbara polderman.jpeg

Een bericht over een collage van mijn hand (Tijd / Time, 2013) die in Februari op de cover van Het Nederlands tijdschrift voor Geneeskunde komt. Ik was het werkje eigenlijk wat uit het oog verloren maar blij verrast het terug te zien en de tekst te lezen die Jona van Zetten, hoofd kunstzaken van het UMC, erbij schreef. Wonderlijk hoe dingen soms samen vallen.

“We zien een tafereel met een gelaagd interieur met doorkijkjes, klokken en lege schilderijlijsten. Een vallend kopje dat -als bevroren in de tijd- in het beeld hangt en zo een rustplek biedt voor een vogel. Een vervreemdende momentopname van een wereld waarin de tijd stil lijkt te staan.”

Barbara polderman.jpg